Mało kto wie, że we współczesnej Armenii, obok innych mniejszości narodowych, mieszkają i Polacy. Armenia bywa bowiem w Polsce niejasno kojarzona przeważnie ze Związkiem Radzieckim , posowiecką biedą i tragicznym trzęsieniem ziemi, które w roku 1988 pochłonęło blisko 25 tys. ofiar.
Czas pojawienia się Polaków na Zakaukaziu można w dużym przybliżeniu określić na drugie ćwierćwiecze XIX w. . Służący w armii carskiej Polacy brali udział w wojennych akcjach Rosji na Kaukazie, w Kairze , w Turcji. Polacy żenili się z miejscowymi ormiańskimi dziewczętami ,a podczas ludobójstwa ludności ormiańskiej w 1915 r. wiele z tych rodzin uciekło z Turcji do Armenii i tam się osiedliło. Druga fala polskiej emigracji to uczestnicy polskich powstań XIX wieku. Najwcześniejsze historycznie polskie korzenie u osób polskiego pochodzenia zamieszkujących dziś Armenię to II wojna światowa i ewakuacje Polaków z Lwowa i Brześcia, a także przenoszenie się Polaków z Syberii czy Kazachstanu na Zakaukazie.
Związek Polaków w Armenii -Polonia- powstał w 1995 roku. W roku 1996 Wspólnota otrzymała status prawny. W fazie początkowej Stowarzyszenie tworzyła garstka zapaleńców. I dziś jest to nadal jedna z najmniejszych polskich diaspor na świecie. Liczy ok. 280 członków Polaków i osób polskiego pochodzenia. Zrzesza również Ormian i osoby innej (przeważnie słowiańskiej) narodowości (tzw. -przyjaciele Polonii). Wszyscy chętni, nie tylko osoby o polskich korzeniach, mają możliwość aktywnego uczestnictwa w działalności kulturalno - popularyzatorskiej, a także oświatowej Związku.
Od początku swego istnienia Polonia jako swój cel priorytetowy stawiała odradzanie i krzewienie języka polskiego wśród swych członków oraz naukę polskiego wśród młodzieży i dzieci - najmłodszego pokolenia ormiańskich Polaków, wychowanych już w Armenii. Początkowo nauczanie języka polskiego organizowano w Związku własnymi siłami, ale nie przynosiło to wymiernych rezultatów. Dzięki staraniom Prezes Polonii - doc. Ałły Kuźmińskiej od 2001/2002 roku szkolnego w Erewaniu - stolicy Armenii, gdzie mieści się Związek, pracują polscy nauczyciele oddelegowani do pracy dydaktycznej przez Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie.
Obecnie, w siedzibie Związku - w Szkole Języka Polskiego przy Polonii polskiego uczą się osoby w każdym wieku (6- 60 r.ż) w grupach na każdym poziomie językowym. Dorośli uczniowie, którzy naukę języka rozpoczęli zaledwie 3 lata temu mówią już płynnie po polsku, dzięki czemu zajęcia przybrały formę konwersatorium , w czasie których podejmowana jest wszelka problematyka związana z polskością : geografia, historia, kultura Polski.
Dzieci obcują z polszczyzną w ramach szkółki niedzielnej Związku . W każdą niedzielę tygodnia polskiego uczą się dwie grupy dziecięco - młodzieżowe.
Działalność oświatowa -Polonii- ormiańskiej nie jest bynajmniej ograniczona do siedziby Związku i osób polskiego pochodzenia. -Ekspansja polskości- w Erewaniu rozpoczęła się wraz z 2001/2002 rokiem szkolnym - otwarto wówczas lektorat języka polskiego w Erewańskim Państwowym Uniwersytecie Lingwistycznym im. J. W. Briusowa . Obecnie języka polskiego jako drugiego obowiązkowego języka obcego uczą się ormiańscy studenci III, IV i V roku fakultetu Filologia Rosyjska i Obca na tejże uczelni, w wymiarze 60 godzin w semestrze. Czynione są starania, aby lektorat kończył się wydaniem certyfikatu honorowanego w Polsce.
Od roku szkolnego 2002/2003 kolejna grupa ormiańska , nie mająca wcześniej kontaktu z polskością zdobyła możliwość rozpoczęcia nauki języka polskiego. W Szkole nr 24 im. S. Spandariana w Erewaniu rozpoczęto nauczanie języka polskiego jako drugiego, obowiązkowego języka obcego początkowo w jednej klasie IV. W obecnym roku szkolnym polskiego będą uczyć się już trzy klasy : IV, V, VI.
Za swój duży osobisty sukces uważam stworzenie od podstaw osobnego gabinetu języka polskiego w tejże szkole, wyposażonego w biblioteczkę oraz sprzęt RTV. Dzięki pomocy CODN w Warszawie i polskiej ambasady w Erewaniu lekcje odbywają się w pięknej, świeżo wyremontowanej sali, gdzie ze ścian spoglądają na ormiańskie dzieciaki powtarzające polskie słówka Mickiewicz i Szymborska ,a zaczynaliśmy od zera - a więc od skuwania tynku sypiącego się ze ścian.
W roku szkolnym 2004/2005 mam nadzieję na sfinalizowanie kolejnego projektu edukacyjnego . Najbardziej elitarna szkoła w Armenii - rosyjska Szkoła nr 8 im. A. Puszkina w Erewaniu, w ramach Centrum Estetycznego pragnie otworzyć Międzynarodowy Klub, w którym obok różnych grup : japońskiej, angielskiej, francuskiej, niemieckiej itd. działałaby również i grupa polska. Zajęcia miałyby tam charakter artystyczny i interdyscyplinarny.
Choć główną działalnością Związku jest działalność oświatowa, -Polonia- aktywnie działa również na polu krzewienia , odradzania i popularyzowania polskiej kultury. Wspólnota obchodzi uroczyście wszystkie polskie święta religijne i świeckie . Spotkania świąteczne uświetnia swymi występami polonijny chór dziecięcy -Gwiazdeczka- , który mimo, iż działa dopiero od trzech lat ma już na swym koncie wiele sukcesów i jest znany w Erewaniu
( występy podczas corocznego Festiwalu Mniejszości Narodowych Armenii, Dni Słowiańskiego Piśmiennictwa, obecność w radio i TV) . Oprócz obchodów świąt, -Polonia- organizuje wiele imprez kulturalnych, żeby wymienić choćby wykłady z historii Polski, odczyty, pokazy polskich filmów, wystawę polskiej książki itd.
W roku obecnym najstarsi członkowie Związku zorganizowali się, tworząc -Klub Seniora-. Klub ten zajmuje się między innymi kultywowaniem polskich tradycji i współpracuje z powstałą również w tym roku grupą młodzieżową o nazwie -Młoda Polonia-, która ma już za sobą udany debiut teatralny - występ z okazji Dnia Kobiet.
Od roku 2002 dzięki pomocy Fundacji -Pomoc Polakom na Wschodzie" Związek wydaje własny kwartalnik -Póki my żyjemy-, redagowany w trzech językach, dotychczas ukazały się 4 numery. Dzięki istnieniu własnego czasopisma krąg naszych współpracowników i sympatyków znacznie się poszerzył. A naszym uczniom, których wdrażamy do samodzielnego redagowania pisma, kwartalnik dostarcza bogatego materiału językowo- kulturalnego.
Trwają prace nad przekładami poezji polskiej na język ormiański ( i odwrotnie) dokonywany przez członkinie -Polonii- , jak i prace nad pierwszym w świecie Słownikiem polsko - ormiańskim, ormiańsko- polskim. W przygotowaniu są również dwie strony www. informujące o działalności Związku, a także młodzieżowo-dziecięca grupa taneczno - teatralna -Polonii-.
Nie ma więc wątpliwości, iż dzięki istnieniu -Polonii-, jej przyjaznej i serdecznej współpracy z Ambasadą RP w Armenii, Związkiem Mniejszości Narodowych Armenii , władz oświatowych RA ,polskim MEN - em , CODN - em oraz licznymi polskimi fundacjami - Polacy w Armenii nie czują się osamotnieni . -Polonia- jest dla nich maleńkim, ale niezwykle ciepłym polskim kącikiem w dalekiej zakaukaskiej krainie.
POLONIA ARMENII (artykul Dominiki Izdebskiej - 13.08.2004)
DOMINIKA IZDEBSKA - ukończyła Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Od dwóch lat pracuje jako nauczyciel języka polskiego oddelegowany do pracy w Armenii przez Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie. Wyjeżdża właśnie do Armenii na rok trzeci.
