W dniu 16 lutego 1883 roku w chłopskiej chacie przyszedł na świat w Sułoszowie Józef Ostachowski. Został wychowany w tradycji popowstaniowej roku 1863 oraz na publicystyce sławnych \"półpasków\" dowożonych tu z za kordonu przez tzw. konspiratorów leników, publicystyce \"Zorzy\" i \"Gazety świątecznej\". Ukończył miejscową szkołę ludową. W wieku 16 lat podjął pracę w kopalni w pobliskim zagłębiu dąbrowskim, gdzie zetknął się z ideologią ruchu robotniczego i niepodległościowego oraz tajnymi organizacjami robotniczo - oświatowymi.
Sułoszowski marszałek -Sejmu Ustawodawczego 1919-22
W dniu 16 lutego 1883 roku w chłopskiej chacie przyszedł na świat w Sułoszowie Józef Ostachowski. Został wychowany w tradycji popowstaniowej roku 1863 oraz na publicystyce sławnych \"półpasków\" dowożonych tu z za kordonu przez tzw. konspiratorów leników, publicystyce \"Zorzy\" i \"Gazety świątecznej\". Ukończył miejscową szkołę ludową. W wieku 16 lat podjął pracę w kopalni w pobliskim zagłębiu dąbrowskim, gdzie zetknął się z ideologią ruchu robotniczego i niepodległościowego oraz tajnymi organizacjami robotniczo - oświatowymi. W ten oto sposób kształtowała się świadomość młodego Ostachowskiego, której pozostał wierny, aż do śmierci. W latach 1905-1907 odbył służbę wojskową w dalekim Kursku, w pułku, który czynnie wsparł rewolucyjnych marynarzy odeskich. W tym czasie chłopi sułoszowscy podjęli historyczną doniosłą uchwałę formułującą 23 żądania i postulaty pod adresem cara. Domagali się oni przywrócenia języka polskiego w urzędach, szkole i kościele, autonomii i sejmu prawodawczego w Warszawie wybranego w głosowaniu powszechnym, tajnym i bezpośrednim; utworzenia milicji narodowej i odbywania służby wojskowej w obrębie Królestwa polskiego; natychmiastowego zwolnienia więźniów politycznych oraz dopuszczenia do zebrań gminnych wszystkich pełnoletnich mieszkańców wsi. Tę petycję podpisało 134 chłopów sułoszowskich oraz 814 niepiśmiennych. Po powrocie z wojska Józef Ostachowski nawiązał żywe kontakty z nauczycielką prywatnej szkółki w Pieskowej Skale - Wandą Łyczkowską. Stając się podobnie jak i ona pionierem szerzenia oświaty na wsi, organizatorem biblioteki Polskiej Macierzy Szkolnej, która przed 1910 rokiem liczyła 1400 tomów i była prowadzona przez miejscowego szewca Jana Wielguta. Ten nieodrodny syn ziemi sułoszowskiej bronił Wandy Łyczakowskiej przed zmasowanymi niczym nieuzasadnionymi atakami dworu i plebani. Z ramienia PPS po 1905 roku wspólnie z Konstancją Jaworowską organizował Związek Chłopski na wsiach, które czynnie włączyły się po rewolucji 1905 roku. W tym okresie czasu Józef Ostachowski stał się kierownikiem ruchu niepodległościowego na powiat olkuski. Organizował przerzuty działaczy PPS do Galicji przez tzw. Komorę Szycką, zwoził broń i zakazaną bibułę. Dom Ostachowskich był miejscem organizowania przerzutów przez kordon graniczny wielu działaczy niepodległościowych w tym: Józefa Piłsudskiego i Stefana Roweckiego. Ówczesny biskup kielecki Augustyn Łosiński przerażony wzrostem radykalizmu wsi kieleckiej rozpoczął walkę ze Związkiem Chłopskim i zaraniarzami. Publicznym obiektem ataków ze strony purpurata stała się Konstancja Jaworowska i Józef Ostachowski. Za swą działalność władze carskie wielokrotnie aresztowały Ostachowskiego i osadzały w miejscowym areszcie gminnym oraz w Kielcach. Józef Ostachowski wiele publikował na łamach \"Ludu Polskiego\"; „Polsce\", \"Gazecie świątecznej\", \"Społem\", \"Drużynie\", \"Gazecie polskiej\" i \"Kronice Powiatu Olkuskiego\". Swe artykuły podpisywał \"Sułoszowiak\", Józef Wierny, Mroczek lub J.O. Jego publicystyka zmuszała do refleksji i reprezentowała wysoki poziom. W swej rodzinnej miejscowości 28 lutego 1909 roku powołał Stowarzyszenie Spożywców \"Promy \". Była to pierwsza spółdzielnia spożywców w powiecie olkuskim. Aż przez ćwierć wieku był jej prezesem i dzięki niemu wzniesiono budynek spółdzielni istniejący do dziś. Z tego tytułu przyszło mu wiele wycierpieć na skutek nieuzasadnionych i do końca niesprawdzonych zarzutów oraz pretensji spółdzielców o rzekome złe gospodarowanie wkładami i udziałami oraz złą ich lokację bankową. I te pretensje niesłusznie były odnoszone przez niektórych do Józefa Ostachowskiego, aż do końca życia. On jednak pozostał wierny spółdzielczości organizując także \"spółkę tkacką\". W ten sposób rozładowywał bezrobocie wiejskie. W okresie I wojny światowej Józef Ostachowski był emisariuszem departamentu wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego, nawiązując bliskie kontakty i przyjaźń z Sikorskim, Daszyńskim i Leo. On to w pierwszych dniach wojny z ramienia Związku Chłopskiego zorganizował grupę 56 młodych sułoszowiaków i skierował ich do szkoły wojskowej w Krakowie. W 1915 roku stał się członkiem centralnego Komitetu Narodowego, zaś od 19 maja 1915 roku został kierownikiem wydziału do spraw gminnych Komitetu Ratunkowego w Olkuszu. Jemu to w pierwszym rzędzie należy zawdzięczać uratowanie 60 tys. ludności bezrolnej od śmierci głodowej. Ratował dzieci. W 1916 roku wziął udział w zlocie drużyn Bartoszowych i Sokoła w Racławicach, a w rok później spotkał się tam i zaprzyjaźnił z Jakubem Bojko, Błażejem Stolarskim i Tomaszem Nocznickim. W 1918 roku Józef Ostachowski został powołany na członka Rady Stanu przez Radę Regencyjną i tam wraz z 6 członkami Zjednoczenia Ludowego i 5 bezpartyjnymi utworzył Klub Ludowy. Został zastępcą prezesa tegoż Klubu. Z tego okresu datuje się jego znajomość z Józefem Piłsudskim, pod którego urokiem pozostał do końca życia. W Radzie Stanu głosił hasła demokratyczne oraz domagał się upodmiotowienia chłopów polskich, obniżenia wieku wyborczego do 21 lat, parcelacji wielkich majątków obszarniczych. 25 lutego 1917 roku na zebraniu wiejskim w Sułoszowie powołuje 12 osobowy Komitet Niepodległościowy, dzięki któremu na początku listopada 1918 roku zorganizował konny oddział polski, który rozbroił i przepędził wojska austro - węgierskie z Olkusza, Sułoszowy oraz okolicznych wsi. Józef Ostachowski pomny ogromnych nieszczęść i strat wojennych wśród ludności olkuskiej wielokrotnie sprowadzał zboże i ziemniaki z innych regionów kraju. W kampanii wyborczej 1919 roku z listy Polskiego Zjednoczenia Ludowego w okręgu 28 został wybrany na posła zaś w głosowaniu sejmowym 14 lutego 1919 roku kandydował na marszałka Sejmu obok Witosa i Trąbczyńskiego otrzymując 25 głosów. Sam fakt kandydowania na marszałka I Sejmu RP świadczy, że osoba Józefa Ostachowskiego była znana nie tylko w Sułoszowie i Olkuszu, ale także w całym kraju. W tymże głosowaniu został jednym z wicemarszałków Sejmu. Na V sesji z trybuny sejmowej powiedział cyt: \"w dziedzinie stosunków agrarnych domagam się szerokiego uwzględnienia interesów ludności małorolnej i bezrolnej, ziemia zaś z rąk większej własności powinna przejść do rąk ludu jako najpewniejszej ostoi narodowej, w drodze planowej polityki rolnej należy też wprowadzić podatek postępowy od posiadanego przez jedną osobę obszaru\". Stanowczo opowiadał się za reformą rolną, co spowodowało jego odejście z chwiejnego w tej sprawie PZL do PSL \"Wyzwolenia \" oraz zrzekł się na znak protestu godności wicemarszałka. Był wściekle atakowany przez prawicę, endecję i ziemian oraz izolowany i skazywany na zapomnienie oraz polityczną śmierć. Niestety nie dostrzegł groźby narastającej arogancji rządów sanacyjnych wobec wsi, co gorsza przystąpił do BBWR. Jednakże na skutek zdecydowanej postawy ludowców i wicarzy sułoszowkich poznał swój błąd i powrócił do Stronnictwa Ludowego. Z tego okresu datują się jego wystąpienia na wiecach chłopskich, świętach ludowych, gdzie opowiadał się za ścisłą współpracą ruchu ludowego z ruchem robotniczym. Z tego okresu czasu brał udział w zażartych dyskusjach i ostatecznie opowiedział się za strajkiem chłopskim, a także prowadził szereg rozmów z miejscowym działaczem KPP - Szymonem Wiśnickim. W latach hitlerowskiej okupacji włączał się czynnie w szeregi chłopskiego wojska i konspiracji. Dom Ostachowskich, tak jak przed I wojną światową, stał się punktem kontaktowanym dla wielu działaczy ludowych. Sam Józef Ostachowski wspólnie z Romanem Pasternakiem i Józefem Kotnisem organizował trójki polityczne SL i oddziały \"Chłostry\" późniejszych BCH. W 1940 roku został aresztowany brat Ostachowskiego i rozstrzelany przez gestapo. Ten cios zradykalizował Ostachowskiego do jeszcze większej aktywności i wysiłku. Przez cały okres okupacji nie było w Sułoszowie \"wsypy\" czy pacyfikacji wsi, dzięki rozważnym i mądrym posunięciom Romana Pasternaka, Ostachowskiego i wielu innych działaczy. Warto tu wspomnieć o nieodżałowanej pamięci córkę Michalinę Ostachowską \"Iskierkę\", odważną działaczkę LZK i syna Wojciecha, związanego z chłopską konspiracją. Po wyzwoleniu z okupacji hitlerowskiej nowa władza nie doceniła zasług Ostachowskiego, który nadal pozostał ludowcem i spółdzielcą wiejskim. Tym niemniej zasługi sułoszowskiego marszałka nagrodzono Złotym Krzyżem Zasług, Krzyżem Partyzanckim i złotą odznaką działacza spółdzielczego. W dniu 19 kwietnia 1960 roku przekroczył próg wieczności sułoszowski chłopski marszałek Józef Ostachowski, wybitny działacz niepodległościowy i ludowy, szczery demokrata, nieodrodny syn ziemi olkuskiej i obrońca wsi polskiej, patriota. Spoczął na miejscowym cmentarzu pośród tych, z których wyrósł i którym w pierwszym rzędzie zawdzięczał swe wywyższenie. Nadszedł sposobny czas aby sułoszowiacy w kolejną rocznicę śmierci swego wielkiego syna, brata ojca, i wychowawcę, utrwalili jego pamięć poza odsłoniętą już tablicą, nazwą jednej z remiz strażackich. Idzie o to aby nie zaginęła pamięć o wielkim synu tej ziemi. Będzie to wyraz naszej dojrzałości obywatelskiej oraz pokoleniowego hołdu wdzięczności dla człowieka, któremu za życia dane było wiele niesłusznie wycierpieć.
dr Jan Kot
