Sposobu na większe podwyżki najniższych świadczeń szukał już rząd PiS, ale - poza jednorazową wypłatą zasiłków - nie zdążył zbudować trwałego mechanizmu. Teraz, przed wyborami samorządowymi i parlamentarnymi do tematu powrócił gabinet Donalda Tuska: problem ubożenia najbiedniejszych i z reguły także najbardziej schorowanych klientów ZUS nabrzmiewa. To spora grupa wyborców.

Wszystkich emerytów i rencistów jest dziś w Polsce 9,3 mln. Według dotychczasowej, procentowej waloryzacji, w przyszłym roku ich świadczenia miałyby wzrosnąć o ok. 2,45 procent. Podatnik zapłaciłby za to 3,5 mld zł. W przypadku waloryzacji kwotowej suma ta zostałaby podzielona przez liczbę wszystkich emerytów i rencistów, w efekcie czego każdy dostałby tyle samo.

Co to oznacza? Przykładowo: osoba otrzymująca dziś rentę socjalną w wysokości 594 zł w wyniku waloryzacji kwotowej dostawałaby od przyszłego roku 633 zł. W przypadku waloryzacji procentowej - tylko 608 zł.

Jednak pomysł ten budzi kontrowersje. Dla Andrzeja Sadowskiego z Centrum im. Adama Smitha wprowadzenie takiej zasady jest niesprawiedliwe i demoralizujące: przy obecnym systemie wiadomo, że im lepiej i wydajniej pracowaliśmy, tym wyższe mamy emerytury. Wprowadzenie "urawniłowki" będzie, w jego ocenie, demotywować do rzetelnej pracy. Rozmówca "DP" jest ponadto przekonany, że każda podwyżka, uzależniona od decyzji polityków, nie zaś - jak obecnie - od mechanizmu gospodarczego, jest niepewna, gdyż w sytuacji poszukiwania funduszy na załatanie dziury budżetowej zostanie zniesiona kolejną decyzją polityczną. - Proponowana waloryzacja będzie dla niektórych korzystna przez moment, a po wyborach może się wszystko zmienić - ostrzega Andrzej Sadowski. Uważa on, że najbiedniejsi emeryci i renciści powinni otrzymywać zasiłki z opieki społecznej; trzeba ją jednak gruntownie zmienić, bo marnowane są tam olbrzymie pieniądze.

Zbigniew Kruszyński, przedstawiciel NSZZ "Solidarność" w Komisji Trójstronnej, nie wierzy w zbudowanie wydolnego systemu opieki społecznej w sensownym czasie. - Wystarczy powiedzieć, że od blisko roku nie możemy doprosić się o odpowiedź w sprawie tak elementarnej, jak wysokość progów dochodowych uprawniających do korzystania z pomocy społecznej. Jej reformowanie to praca na lata, a ludzie potrzebują na jedzenie i leki dziś - zaznacza. Dlatego związek zgadza się z propozycją waloryzacji kwotowej, ale tylko dla najbiedniejszych. Pozostali nadal byliby objęci waloryzacją procentową.

Stanowisko to "Solidarność" poprze wynikami własnych badań. Eksperci związku wykazali, że dynamika wzrostu kosztów utrzymania dla najbiedniejszych emerytów i rencistów jest o ponad 30 procent wyższa niż oblicza to Główny Urząd Statystyczny, którego dane są podstawą obliczania stopy waloryzacji. Zdaniem "S", GUS bierze pod uwagę "koszyk" tylko tych rencistów i emerytów, którzy otrzymują średnie świadczenia, a najubożsi nie są wystarczająco reprezentowani.