Polskim szlakiem
Fot. Agnieszka Jaskulska
Kogut
niedzica1
Łaski
Pierwszy i jedyny polski właściciel niedzickiego zamku Hieronim Łaski herbu Korab był jedną z najbarwniejszych postaci swoich czasów. Był zręcznym dyplomatą, biegle władał włoskim, francuskim, łaciną i niemieckim. Pełnił funkcję krajczego koronnego oraz wojewody sieradzkiego, od 1520 r. był polskim posłem na dworach króla francuskiego Franciszka I i cesarza Karola V. Miał opinię warchoła i awanturnika, ale to właśnie on - jako jedyny Polak - korespondował z czołowym humanistą Renesansu, Erazmem z Rotterdamu.
Zamiłowanie do rozrzutnego trybu życia doprowadziło do tego, iż mimo ogromnego posagu żony w kilka lat po ślubie groziła mu ruina majątkowa. Żądny władzy i zaślepiony dumą, podejrzewał, iż król Zygmunt Stary, mimo powierzania mu zaszczytnych poselstw, nie docenia należycie jego zasług, zaczął więc rozglądać się za innym protektorem. Kiedy na Węgrzech, po bitwie pod Mohaczem, rozpoczęła się walka między Zapolyą a Ferdynandem, Hieronim ofiarował swe usługi królowi Janowi Zapolyi. Wielokrotnie podróżował z misją dyplomatyczną do Turcji, za co został doceniony: otrzymał od króla Węgier dobra na Spiszu, w tym Kieżmark i Niedzicę, a także stanowisko wojewody siedmiogrodzkiego. Ambitny magnat stworzył na Spiszu własne państwo. Z Turcji do Polski wrócił odziany w tureckie stroje, co zapoczątkowało nową modę w kraju. Wskutek intryg znowu zmienił protektora, ofiarowując swe usługi Habsburgom. Po niewyjaśnionej śmierci Hieronima (mówiono, że został otruty) właścicielem warowni został Olbracht Łaski, postać równie barwna jak ojciec. W sumie za czasów Łaskich, Dunajec był dziewięć razy przejmowany siłą lub zastawiany. Znany z hulaszczego trybu życia Olbracht Łaski zamek najpierw zastawił, a później sprzedał Jerzemu Horvathowi z Palocsy, który go przebudował, przekształcając w okazałą renesansową rezydencję (w znacznej części zachowana do dziś). Zakończenie prac upamiętniono tablicą nad portalem wejściowym z datą 1601.
Madziarzy
iedzica4
Ostatnimi Węgrami na Niedzicy był ród Salamonów, który przejął zamek w 1858 r. Po ustaleniu nowych granic państwowych w 1920 r. Niedzica znalazła się w granicach Polski, ale właściciele pozostali ci sami. Co ciekawe, pańszczyznę (w szczątkowej formie) zachowano w dobrach zamkowych aż do 1931 r. (najdłużej w Europie!), mimo iż na Węgrzech została zniesiona w 1848 r. W 1945 r. do Niedzicy przybył Geza Salamon, by ratować rodzinny majątek, ale przed nim dotarła tu armia radziecka. Przy udziale okolicznej ludności całe wyposażenie zostało rozkradzione lub zdewastowane. Spalono archiwum, bibliotekę i obrazy. Po wojnie zamek został znacjonalizowany, odrestaurowany i zamieniony w muzeum.
Inkowie
niedzica8
Współcześnie
niedzica20
Zwiedzanie zamku - tylko w grupach z przewodnikiem. Można też odbyć rejs statkiem "Biała Dama" od zamku Niedzica do leżących na przeciwległym brzegu ruin zamku w Czorsztynie. Zamek zachował się prawie w całości. Najwyższa, a zarazem najstarsza część zbudowana z kamienia wapiennego, z wysoką kwadratowa wieżą to zamek górny. Składa się on, oprócz wieży, z kaplicy (widać resztki polichromii), niewielkiej części mieszkalnej i małego dziedzińca z bardzo głęboką studnią. Wg legendy wykopali ją jeńcy tatarscy. Pod zamkiem górnym znajdowało się więzienie, w którym podobno więziony był Janosik; jeszcze dziś można zobaczyć dyby. Z tarasów rozciąga wspaniały widok na okolicę: Pieniny, zaporę, zamek czorsztyński, a nawet Tatry.
Tekst i zdjęcia Agnieszka Jaskulska
