Polskim szlakiem
Górale nazywali wody o kwaśnym odczynie szczawami. Pierwsza wzmianka o osadzie, zwanej Szczawnicą, pochodzi z 1413 r., czyli z czasów króla Władysława Jagiełły. Szczawnica leży w dolinie potoku Grajcarek, między Pieninami a Beskidem Sądeckim z pasmem Radziejowej. Do końca XVIII wieku Szczawnica była częścią Starostwa Czorsztyńskiego. Jako uzdrowisko znana jest od ponad 200 lat, czyli tyle, ile liczy sobie polska balneologia. Szczawnicka specjalność to leczenie chorób układu oddechowego i przewodu pokarmowego - ze względu na występowanie szczaw alkalicznych słonych oraz korzystnych warunków klimatycznych.
Udajmy się na spacer w najbardziej charakterystyczne miejsca Szczawnicy.
Plac Dietla
Słoneczny pl. Józefa Dietla kończy ul. Zdrojową. Zabudowa to XIX-wieczna architektura uzdrowiskowa. Zwany był "rynkiem" - rano odbywały się tu targi, wieczorami - zabawy i rauty przy lampionach. U wejścia na plac Dietla znajduje się budynek "Stara Kancelaria" wybudowany w latach 1864-65. Miejsce pierwszego domu zdrojowego zajęła w 1864 willa "Pałac"z piękną wieżą zegarową, wzniesiona przez Szalaya jako komfortowy pensjonat. Do 1939 r. pełnił rolę hotelu, a następnie restauracji (słynna z dancingów "Zdrojowa"). Od 1971 r. mieści się w nim muzeum regionalne. Obecnie powstaje muzeum uzdrowiskowe, którego fundatorem jest Andrzej Mańkowski – wnuk Adama hr. Stadnickiego, ostatniego właściciela zdroju. Willa "Szwajcarka Górna" powstała w 1852 r. Znana jest z pobytu poety Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Można podziwiać także dom "Pod Bogarodzicą" wybudowany w 1853 r. przez Szalaya, wille "Holenderka" (1855 r.) i "Dom nad Zdrojami", pijalnie "Józefina" i "Stefan", kawiarnię "Haneczka", której prawą część tworzy stary domek "Szwajcarka". Uwagę zwraca również pomnik - popiersie twórcy uzdrowiska Józefa Szalaya. Wśród zieleni stoi obelisk upamiętniający Dietla, odsłonięty w r. 1865 (na uroczystość wielu gości przybyło w kontuszach i przy szablach, sam Szalay zaś w stroju węgierskim).
Park Górny
Do Placu Dietla przylega Park Górny im. hrabiego Adama Stadnickiego (pow. 10 ha) założony przez Jana Kutscherę, a następnie rozszerzony i urządzony przez Szalaya. Z roku na rok powiększano parkowy teren, dokupując od górali graniczne parcele. Szalay sprowadzał do parku rzadkie okazy drzew, by w ten sposób nadrobić brak lasu w najbliższym otoczeniu zakładu. Udało się to znakomicie: park jest uroczym miejscem. Lasek modrzewiowy (zasadzony ok. 1911 r.) powstał z nasion sprowadzonych z... Tokio. Dzisiaj blisko dwie trzecie obszaru Szczawnicy stanowią lasy, co ma ogromny wpływ na jej, błogosławiony dla zdrowia, klimat. Na skraju Parku znajduje się neogotycka kaplica zdrojowa pod wezwaniem Matki Boskiej Królowej Nieba, zaprojektowana przez J. Szalaya. Obok kaplicy rośnie wiekowy modrzew - pomnik przyrody. Naprzeciw - muszla koncertowa z 1950 r.
Park Dolny
Urządzony głównie przez Władysława Dąmbskiego w latach 1861-68. Patrząc na stare drzewa aż wierzyć się nie chce, że wtedy było tu pastwisko. W 1860 r. powstał tzw. dolny zakład zdrojowy. Altana zdroju "Wanda"pochodzi z ok. 1910 r. Powyżej niej murowana kaplica, która powstała jako pijalnia. Był przy niej dzwonek, którym goście wzywali... podawajkę. Nazywano tak dziewczynę, noszącą wodę ze źródła"Wandy". W odrestaurowanym drewnianym domku przy ulicy mieści się obecnie dom kultury. Podobne przeznaczenie miał i na początku (1861 r.).
Palenica
Jedna z największych atrakcji Szczawnicy: czteroosobowa kolejka krzesełkowa na Palenicę, usytuowana w samym centrum miasta. Przy dolnej stacji - parking. Po kilku minutach jazdy można znaleźć się na szczycie (722 m n. p. m.), skąd rozpościerają się najpiękniejsze widoki na Pieniny z Trzema Koronami i Sokolicą, i samą Szczawnicę, a przy dobrej pogodzie widać Tatry. Doskonały punkt wypadowy dla wędrowców. Na sąsiedniej Szafranówce atrakcja dla dorosłych i dzieci: 700-metrowa rynna grawitacyjna.
Przełom Dunajca
Największa osobliwość Pienin, fenomen krajobrazowy i przyrodniczy na skalę europejską. Głęboko wciśnięty między wapienne skały Dunajec tworzy między Sromowcami a Szczawnicą liczne pętle między pięćsetmetrowymi skałami. Niezwykłą atrakcją jest spływ Dunajcem na tratwach. Długość spływu wynosi około 18 km, a czas jego trwania (w zależności od stanu wody), waha się od 2 do 2,5 godziny i kończy się w Szczawnicy na przystani flisackiej. Może być także przedłużony do Krościenka. Sezon flisacki trwa od kwietnia do października. Flisacy pływają codziennie z wyjątkiem święta Bożego Ciała i pierwszego dnia świąt Wielkanocnych. Spływ rozpoczyna się na przystani flisackiej w Sromowcach-Kątach, gdzie znajdują się parking oraz kasy biletowe. Rzeka tworzy siedem zakrętów, płynąc pomiędzy ścianami skalnymi. Trudno przewidzieć, w którą stronę Dunajec skręci; często flisacy dają takie zagadki turystom. Sami chętnie opowiadają o wyczynach Janosika. Legenda głosi, że w miejscu, zwanym Zbójnickim Skokiem, zbójnik Janosik przeskoczył Dunajec, uciekając przed węgierskimi żandarmami. Flisacy pokazują na skale odciski kierpców Janosika. W tym miejscu jest głęboko na 12 m i tyleż szeroko.
Pieniny
Szczawnica leży w bezpośrednim sąsiedztwie Pienińskiego Parku Narodowego (utworzony w 1932 r.). Szlaki turystyczne prowadzą do rezerwatów przyrody: Wąwózu Homole, Białej Wody, Wysokich Skałek oraz szczytów Pienin. Trasy dostosowane są do możliwości przeciętnego turysty.
Homole - wąwóz w Małych Pieninach. Będący rezerwatem wąwóz wcina się w stoki Wysokich Skałek długim na prawie kilometr kanionem o białych ścianach z wapienia, wysokich na 120 m. Wąskim dnem spływa potok Kamionka, tworzący malownicze kaskady. Uwaga: w sezonie letnim tłumy!
Trzy Korony (982 m) - najwyższy i najbardziej efektowny szczyt Pienin właściwych. Tworzy go pięć wapiennych turni. Najwyższa z nich to Okrąglica, opadająca w dolinę Dunajca ponad 500-metrowym urwiskiem. Widokowy taras Okrąglicy mieści zaledwie 15 osób, zdarzają się długie kolejki, więc czas podziwiania rewelacyjnej panoramy jest ograniczony. Widziane od strony Sromowiec lub Czerwonego Klasztoru turnie układają się w charakterystyczny kształt kamiennej korony. Stąd też górę nazwano po łacinie Mons Coronae - Góra Korona. Zapewne dopiero w połowie XIX stulecia nazwa przybrała dzisiejszą formę - Trzy Korony.
W Szczawnicy rozpoczyna się Stara Droga Pienińska – szlak pieszo-rowerowy, biegnący wzdłuż Dunajca, kończący się w słowackim Czerwonym Klasztorze. Tras rowerowych jest sporo, nie tylko Starą Drogą Pienińską, ale choćby w stronę Beskidu Sądeckiego; na Bereśnik (gdzie czeka na nas malutkie, ale klimatyczne schronisko), Prehybę (większe schronisko, słynące ze świetnych pierogów) czy na Obidzę. Nie sposób pominąć w wędrówkach Górę Jarmuta, na której wg podań znajdować się miała pogańska świątynia.
W Jaworkach, kilka kilometrów od centrum Szczawnicy, znajduje się mekka artystów - "Muzyczna Owczarnia". Odbywają się tam koncerty, a oryginalne wnętrza i niepowtarzalny klimat gromadzą w każdy weekend koneserów wszelkiej dobrej muzyki.
Uzdrowisko Szczawnica zaś wróciło w 2005 r. do przedwojennych właścicieli - rodziny Stadnickich.
Tekst i zdjęcia Agnieszka Jaskulska
