Polonezkoy...przedsmak nieba położony w Stambule...
Kultura Polska
Istnienie wioski Adampol-Polonezkoy w ramach tureckiego Stambułu to kulturowy i historyczny fenomen. Wioska została założona w 1842 roku w Stambule w Turcji jako wynik zaborów Polski przez Rosję, Austrię i Prusy w 1775 roku.
Wioska była początkowo siedzibą Agencji Głównej Misji Wschodniej, reprezentantów polskiej emigracji w Stambule, zaporą przeciw wpływom rosyjskim w cieśninie Bosfor i jako taka, otrzymała pełne poparcie sułtanów tureckich, stała się symbolem i początkiem duchowej i praktycznej przyjaźni pomiędzy Polakami i Turkami.
Wioska przypominała mieszkańcom o czasach zaborów i o znoju przez jaki przeszli Polacy.
Istnienie polskiej wioski w cieśninie Bosfor było symbolem przymierza Turków i Polaków zapowiadającego wyzwolenie tych ostatnich jako rezultat wojny u boku tureckich sprzymierzeńców.
Słynne słowa ukraińskiej wyroczni, które stały się podstawą tego wierzenia, mówiły o żołnierzach tureckich ścigających wroga aż do rzeki Horyń.
Polska miała powstać na powrót, gdy żołnierze ci napoją w rzece swe konie.
Słynne słowa ukraińskiej wyroczni, które stały się podstawą tego wierzenia, mówiły o żołnierzach tureckich ścigających wroga aż do rzeki Horyń. Polska miała powstać na powrót, gdy żołnierze ci napoją w rzece swe konie. Wioska zyskała wielką sławę i zainteresowanie od czasów jej założenia. Jej pierwotna nazwa brzmiała Adampol, co znaczy wioska Adama, od jej założyciela Adama Czartoryskiego.
Już od pierwszych lat istnienia wioski rosło zainteresowanie jej charakterem. Odwiedzali ją wielcy artyści, jak Ferenc Liszt w roku 1847, Gustaw Flaubert w 1850, pierwszy prezydent Turcji Mustafa Kemal Atatürk, Papież Jan XXIII, były prezydent Kenan Evren oraz prezydent Lech Wałęsa, jak również pisarz Pierre Loti i wielu innych. Za każdym razem miejsce tu wywierało na zwiedzających niezapomniane wrażenie.
|
Nawet jeśli to bajka, to jest ona bardzo prawdziwa. Daleko od swojej ojczyzny, gdzieś, pośród pokrytych lasami wzgórz Anatolii, leży ukryta polska wioska". Tak Polonezkoy została przedstawiona w noweli czeskiego pisarza Karela Drozda. O widokach w wiosce mówił, że są niczym uśmiech sprzed bram nieba. Z upływem czasu także i Turcy zaczęli odwiedzać wioskę. Po latach zmian miejsce to przybrało nazwę Polonezkoy, co znaczy "wioska Polaków". Podróżnych wprawiały w szczególny zachwyt występujące tu niebiańskie krajobrazy. Dziś Polonezkoy to jedna z najsłynniejszych wsi na świecie, odwiedzana przez tysiące turystów każdego roku. Polacy żyją tu w dalszym ciągu i kultywują swoje tradycje. Dbają o pamięć o kulturze i historii swoich przodków. |
Obecnie Polonezkoy jest jedną z najsławniejszych wiosek na całym świecie. Wciąż mieszka tutaj około 100 Polaków, którzy starają się kultywować rodzimą tradycję i przekazywać znajomość polskich dziejów. Miejscowość ta jest jednym z najpopularniejszych miejsc położonych nieopodal centrum Stambułu znanych jako 'miejsce na weekend'. Ludzie przyjeżdżają do miejscowych hoteli i pensjonatów, smakując lokalnej kuchni w popularnych restauracjach.
Polonezkoy...przedsmak nieba położony w Stambule.
Polonezkoy istnieje już 150 lat, a wraz z nim ciągle istnieje polska kultura i tradycja. Polacy między sobą wciąż posługują się swoim ojczystym językiem, wyznają religię swoim przodków, która pomimo upływu czasu, przetrwała bez żadnych zmian. Polskość wciąż żyje w obrębie Adampola, a przypomina o niej styl życia mieszkańców, ich rozrywki, a także różne ceremonie (np. śluby).
Polonezköy, (pol. Adampol) – polska wioska w Turcji, założona w poł. XIX w. Osada polskich emigrantów na obrzeżach szybko rozprzestrzeniającego się Stambułu, położona po azjatyckiej stronie cieśniny Bosfor, na północny wschód od centrum metropolii. Do ok. 1960 r. była typową wsią rolniczą, w której obok tureckiego używany był także język polski i pielęgnowano polskie obyczaje. W II poł. XX w. miejscowość zmieniła charakter na typowo turystyczny, składa się głównie z hoteli. Nosi urzędową nazwę Polonezköy (po polsku "Polska Wieś"), ale tylko jej najstarsi mieszkańcy znają jeszcze język przodków. Pomimo że osoby pochodzenia polskiego stanowią w Polonezköy już mniejszość (ok. 1/3), to na wójta wybiera się tradycyjnie Polaka.
W 1841 r. Michał Czajkowski przybył nad Bosfor, mianowany przez księcia Adama Czartoryskiego szefem Agencji Głównej Misji Wschodniej Hotelu Lambert. Jej celem było przeciwstawianie się rosyjskim wpływom w Turcji. W tym samym czasie w Turcji przebywało wielu emigrantów, byłych uczestników powstania listopadowego, którzy często nie mieli co z sobą począć i nie mieli środków do życia. Z inicjatywy ks. Adama Czartoryskiego Michał Czajkowski zakupił w okolicach położonych ok. 100 km od ówczesnego Stambułu nieuprawiane tereny, na których księża lazaryści zaczęli tworzyć wieś. 19 marca 1842 poświęcono pierwszą chatę, a wieś nazwano Adampolem na cześć Adama Czartoryskiego. Tak więc domniemywanie pochodzenia nazwy miejscowości od poety Adama Mickiewicza jest błędne. Oprócz powstańców listopadowych Czajkowski osiedlał we wsi także wykupionych z niewoli tureckiej i czerkieskiej jeńców-Polaków przymusowo wcielonych do armii rosyjskiej na Kaukazie.
Fakt istnienia prawdziwej polskiej gminy gdzieś w świecie, w czasach, gdy samo państwo polskie nie istniało, był i ważny, i głośny. Do Adampola ściągali nie tylko Polacy, ale i pokrewne narodowości emigrujące z terenów carskiej Rosji. Język mieszkańców gminy był wbrew pozorom bardzo urozmaicony i zamiast polskiego języka składał się z wielu gwar regionalnych. Wpływ na taki stan rzeczy miało także sprowadzenie przez Czajkowskiego z terenów Bośni zakonu franciszkanów. Osadnictwo po 1856 r. pochodziło już w większości z obszarów etnicznie polskich, a na utworzenie się polskiego języka całej tej wspólnoty miało wpływ dopiero utworzenie polskiej szkoły. Adampol do 1883 był własnością księży lazarystów. Przejęty przez ród Czartoryskich na następne 85 lat (do 1968).
Adampol stał się nie tylko miejscem azylu dla polskich emigrantów, ale także ośrodkiem działalności politycznej polskiej emigracji.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. o wiosce znów było głośno. Stała się tak popularna, tak jakby ją odkryto drugi raz. Wioskę zalewały dary z Polski. Wielu potomków osadników wróciło też w tym okresie z Adampola do ojczyzny.
W 1933 r. postawiono tu popiersie z polsko-tureckim napisem: "Naszemu Wieszczowi Adamowi Mickiewiczowi w rocznicę zgonu 1855–1933."
W czasach II wojny światowej władze tureckie starające się o neutralność swojego kraju zabroniły Polakom obchodów święta 3 Maja i zabrały znajdujący się we wsi sztandar będący dla Polaków relikwią. Najtrudniejsze czasy przyszły jednak po wojnie, gdy z natury rzeczy kontakty z komunistyczną Polską wyraźnie osłabły.
W 1979 roku Turcję odwiedził Jan Paweł II. Ponieważ papież nie przyjechał do Polonezköy – mieszkańcy wybrali się autokarami do Stambułu.
Jednak przez ponad sto lat, aż do czasów nieuchronnej industrializacji tych obszarów spowodowanej rozrostem Stambułu obyczaje polskie zachowały się w Adampolu w niezmienionej formie. Było to prawdziwa oaza obyczajów staropolskich. Sprzyjała zresztą temu wyraźna odrębność kulturowa otoczenia utrudniająca asymilację, jakiej podlegały polskie osady znajdujące się w innych częściach świata, oraz brak sprzeczności interesów, a więc i życzliwy stosunek władz tureckich. 150-lecie powstania wsi obchodzono w Turcji bardzo uroczyście.
Znane miejsca
- Dom Pamięci Zofii Ryży gdzie można obejrzeć pamiątki rodzinnego zbioru, stare i nowe fotografie, księgi i dokumenty, wystrój wnętrz.
- Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej.
- Cmentarz: kilka ciekawych grobów, między innymi grób Ludwiki Śniadeckiej, która była za młodu sympatią Juliusza Słowackiego. 92 inne zabytkowe nagrobki, które zostały odnowione przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
Ciekawostki
- Zgodnie z miejscową legendą, zamieszkujący wieś na przełomie XIX i XX wieku Austriak Heinrich Albertall (zm. 1941), był w rzeczywistości ukrywającym się przed wymiarem sprawiedliwości arcyksięciem Rudolfem (wg. Łątki nie był to arcyksiążę Rudolf Tylko Jan Salwator vel Jan Orth)[1].
- W Polonezköy rozgrywa się część akcji powieści Eugeniusza Paukszty Złote korony księcia Dardanów i W cieniu hetyckiego sfinksa.
- W Polonezköy urodziła się znana turecka śpiewaczka polskiego pochodzenia Leyla Gencer.
