Polskim szlakiem
Wnętrze kościoła zdobi piękna, unikalna polichromia z XVI i XVII w., ukazująca między innymi sceny z Nowego Testamentu oraz widoki ówczesnego, XVII-wiecznego Biecza. Jest to najcenniejsza polichromia spośród wszystkich drewnianych kościołów Małopolski. Niezwykłe polichromie pokrywają również ściany nawy i prezbiterium. W późnorenesansowym ołtarzu głównym króluje gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z końca XV w. W kościele znajduje się bezcenne wyposażenie: kamienna chrzcielnica (1522 r.), płaskorzeźby świętych w ołtarzach bocznych (pozostałość ołtarza Czterech Świętych Dziewic), gotycki dzwon Urban z XV w., bogato rzeźbione ławki, tron celebransa, ambona. Ciekawostką są ozdobne okucia drzwi prowadzących z kruchty do nawy oraz pokryte malowidłami konfesjonały.
Binarowska świątynia jest nie tylko pięknym przykładem drewnianej architektury sakralnej, ale również miejscem szczególnego kultu maryjnego. W lewym ołtarzu bocznym znajduje się łaskami słynący obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Pochodzi on z XVII w. i jest repliką cudownego obrazu Matki Bożej Piaskowej z krakowskiego kościoła karmelitów.
Na przełomie XIII/XIV w. ziemia biecka, na której leży Binarowa, wyludniła się. Przyczyną były wojny i epidemie. Król Kazimierz Wielki rozpoczął akcję kolonizacyjną tych ziem. Wśród lokowanych w tym czasie wsi była również i Binarowa. Powstanie wsi łączy się jednak z utworzeniem przez Władysława Łokietka w 1311 r. karnej kolonii dla zbuntowanych mieszczan krakowskich, przeważnie niemieckojęzycznych (bunt wójta Alberta). Mieli tutaj pod okiem silnej załogi bieckiej karczować lasy i założyć osadę. W 1348 r. na Wawelu król Kazimierz Wielki wręczył sołtysom przywilej na lokacje wsi na prawie niemieckim. Przez kilka stuleci proboszczami binarowskimi byli przeważnie księża bieccy, znający język niemiecki. W tym bowiem języku aż do końca XVII w. sprawowano nabożeństwa i głoszono kazania. W czasach reformacji mieszkańcy wsi nie przeszli na luteranizm i parafia pozostała katolicka.
W latach 1641-1650 świątynię gruntownie przekształcono: powstała kaplica pw. Aniołów Stróżów.
W XIX w. parafia, podobnie jak i wieś, zubożała (klęski żywiołowe, epidemie). Najgorszą zarazą była jednak... wódka. W 1844 r. proboszcz Jan Molnar, by zahamować plagę pijaństwa, zniszczył karczmę i postawił na jej miejscu krzyż.
Od XIX w. kościół binarowski budził zainteresowanie jako rzadki zabytek ludowej sztuki sakralnej. Pierwszą rejestrację zabytków kościoła binarowskiego przeprowadzili uczestnicy wycieczek naukowych w okolice Biecza z ramienia PAN w latach 1887-1889. Oprócz naukowców brali w nich udział J. Mehoffer i St. Wyspiański, który uwiecznił zabytkowy kościół w licznych szkicach.
Obok kościoła znajduje się wybudowana z kamienia i cegły w latach 1898-91 wolno stojąca dzwonnica (przedtem dzwony były umieszczone na wieży kościelnej). Wcześniej stała tu kapliczka z rzeźbą św. Jana Nepomucena (obecnie wbudowana jest w ogrodzenie kościoła).
W latach 1903-04 wybudowano przy kościele trzyklasową szkołę, w której odbywała się nauka religii. W 1908 r. poważnie zniekształcono świątynie m.in poprzez zmianę pokrycia dachów (gont zastąpiono blachą miedzianą), szalunek gontowy ścian zastąpiono deskowaniem. W 1992 r. podjęto zabiegi renowacyjne, przywracające świątyni pierwotny wygląd.
W 2003 r. kościół w Binarowej wraz z innymi kościołami Małopolski i Podkarpacia został wpisany na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (uzasadnienie wpisu: harmonijne połączenie walorów historycznych, architektonicznych i artystycznych, najcenniejsza polichromia spośród wszystkich drewnianych kościołów Małopolski). Kościół znajduje się też na szlaku architektury drewnianej.
Niestety, świątynia znacznie ucierpiała podczas tegorocznej powodzi; woda naruszyła podłoże, konieczne jest więc wzmocnienie fundamentów, osuszenie ścian i wymiana posadzki. Obiekt jest dostępny do zwiedzania, trzeba tylko uważać na uszkodzoną posadzkę.
Tekst i zdjęcia Agnieszka Jaskulska
