Polonia
Od końca I wojny światowej do 1920 roku Rada Główna Opiekuńcza opiekowała się także Polakami mieszkającymi w Estonii. Pierwsze polskie organizacje w Estonii to: założony w 1929 roku Związek Narodowy Polaków "Jutrzenka" w Tartu i założony w 1930 roku Związek Narodowy Polaków w Estonii w Tallinie (w roku 1937 miał 340 członków). Rozwijano działalność kulturalno-oświatową (chóry, biblioteki, teatry amatorskie i kółka samokształceniowe języka polskiego, historii i geografii). W roku 1934 utworzono w Tallinie pierwszą polską drużynę harcerską. W latach 1937-39 w Estonii pracowało sezonowo około 5 tysięcy robotników sezonowych, głównie z województwa wileńskiego i nowogrodzkiego, zatrudnionych w rolnictwie i przemyśle węglowym. Część pozostała na stałe. Przybyli wówczas pierwsi duszpasterze polscy: o. Feliks Wierciński SJ (1924 - 38) - pracował w Pärnu i Rakvere; o. Tadeusz Kraus OFM Cap. (1931 - 64) - pracował w Valga, Narwie, Tartu; ks. Wincenty Dejnis (1934) - pracował w Tallinie; o. Lucjan Ruszala OFM Cap. (1935 - 45) - pracował w Petseri; ks. Aleksander Luniewski TChr. (1938) - pracował w Kivoli; ks. Stanisław Rut TChr. (1938 - 45) - pracował w Rakvere. Przebywali też bracia zakonni: Stanisław Cieśla TChr. (1938 - 40) w Kivoli i Kazimierz Kański SJ (1937) w Esna. Kapłanów wspomagały polskie zakonnice, Misjonarki Świętej Rodziny (MSF). Przybyły one 1933 roku do Tallina: s. Maria Anajtis - przełożona, a zastąpiła ją rok później s. Maria Chrzanowska; s. Aniela Olszewska, s. Marcelina Baranowska. Siostry katechizowały dzieci polskie przy kościele p.w. św. Piotra i Pawła w Tallinie, wspierały chorych i potrzebujących Polaków. Wyjechały do Polski w 1945 roku. W 1939 roku liczbę Polaków w Estonii szacowano na 1500 osób. Z chwila wkroczenia do Estonii wojsk sowieckich (17 VI 1940 r.) Polacy podzielili los Estończyków; nastąpiły represje (w latach 1940-41 i 1944-45 prześladowania przez NKWD), deportacje na Syberie, systematyczna sowietyzacja powodująca utratę tradycji narodowych i świadomości pochodzenia etnicznego. Do końca lat 40-tych pozostało tylko kilkuset Polaków w rejonie Tallina i Tartu, wielu z nich wróciło do kraju w ramach repatriacji. Nowa fala emigracji polskiej dotarła do Estonii na przełomie lat 40-tych i 50-tych. Byli to członkowie AK powracający z łagrów oraz Polacy z tzw. werbunku, pochodzący głównie z ziem włączonych po wojnie do Litwy i Białorusi. Obecnie mieszka w Estonii ok. 3000 Polaków (w 1996 roku), głównie w Tallinie, Tartu, Kohtla-Järve, Narwie, Valdze, Ahtme i Parnawie. W 1988 roku rozpoczęło działalność Towarzystwo Kultury Polskiej "Polonia", przekształcone w 1995 roku w Związek Polaków w Estonii (z prezesem Zofią Tiits). Polacy mają status mniejszości narodowej. W siedzibie organizacji funkcjonuje biblioteka polska, odbywają się kursy języka polskiego i estońskiego dla dzieci i dorosłych, od października 1994 roku ukazuje się miesięcznik "Nasza Polonia", który od czerwca 1997 roku publikowany także jest w Internecie. Ważnym ośrodkiem polskości są parafie katolickie. W Ahtme pracuje o. Augustyn Loska OFM. W Tallinie w jedynym kościele katolickim p.w. św. Piotra i Pawła i w Tartu ks. Zbigniew Pilat MIC (do VII 1998). Od 26 lipca 1998 roku proboszczem parafii mianowany został przebywający już od kilku lat w Estonii dominikanin o. Ludwik Grabarczyk. Warto odnotować też, ze na Wydziale Slawistyki Uniwersytetu w Tartu (na wydziale polonistyki) lektorem języka polskiego był wykładowca Uniwersytetu Gdańskiego Henryk Lewandowski. Następnie pracowali tam Romana i Jan Lewandowscy z UMCS w Lublinie, a obecnie dr Wiesław Stefańczyk z krakowskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Organizacje polonijne.
Wspólne działania na rzecz utrzymania polskości
W XIX i XX wieku polscy studenci tworzyli wiele organizacji i stowarzyszeń. Najbardziej znaną i zarazem najdłużej istniejącą była "Polonia" ("Ogół"). Była to pierwsza na świecie korporacja studencka założona przez studentów polskich. Zatwierdzona przez władze uniwersyteckie w 1828 roku organizacja została założona przez 17 studentów z Wilna. Wielokrotnie rozwiązywana, zmieniając nazwę, przetrwała jednak wiek. Inne organizacje polskie ("Koło Młodzieży Polskiej", "Towarzystwo Studentów Polskich" czy "Towarzystwo Teologów Polskich") nigdy nie dorównały potędze "Polonii".
Działalność Towarzystw oraz "Polonii" była w głównej mierze stworzona po to, by krzewić polską kulturę i tradycję oraz wzajemnie sobie pomagać zarówno materialnie (o czym świadczy istniejąca w latach 1907-1918 Polska Kasa Samopomocy Studenckiej) jak i w zakresie nauki
Dość prężnie rozwijała się współpraca pomiędzy Polską a Estonią, o czym może świadczyć utworzony Związek Estońsko-Polski do którego należało Estońsko-Polskie Towarzystwo Akademickie przy uniwersytecie w Tartu.
Jak widać stolica kulturalna Estonii skupiała w swoich szeregach najwybitniejsze postacie naukowej sceny. W roku 1933 utworzono pierwszy Lektorat języka polskiego prowadzonego przez Jerzego Kaplińskiego (profesora Uniwersytetu Warszawskiego).
Po wojnie filologia polska jednak została odsunięta na dalszy plan. Dopiero w latach dziewięćdziesiątych (w 1993 roku) powstała pierwsza grupa polonistyczna. Od 1996 r. praktyczną naukę języka polskiego prowadzi dr Romana Lewandowska, natomiast wykłady z historii Polski i kultury polskiej prof. dr hab. Jan Lewandowski.
A liczba ogólna Polaków w Estonii wciąż nieznana...
Polacy w Estonii nigdy nie stanowili pod względem wielkości znaczącej grupy mniejszościowej. Trudno też ustalić dokładną ich liczbę ze względu na brak danych (w większości lansowali się w rubrykach "inni", a zatem niemożliwe było i jest ustalenie ich prawdziwej liczebności. Nierzadko byli rozrzuceni po całym kraju, część z nich powróciła do Polski). Wiadomo natomiast, że między 1914 a 1918 rokiem przebywało ich na terenach Estonii około 20 tysięcy.
Po wojnie (według spisu z 1922 roku) liczba Polaków w Estonii wahała się między 600 a 800 osób. W 1926 roku obliczono, że jest ich około 2 tysięcy (z czego tylko 423 osoby miały obywatelstwo polskie). Kilka lat później, w 1938 roku Związek Narodowy Polaków w Estonii ustalił, że liczba Polaków w Estonii wynosi 2500 - 3000 osób .
Na początku lat 60-tych liczbę Polonii określono natomiast na 2300 osób, a zatem stanowili on 0,2% społeczeństwa .
Polacy stanowili wtedy większą grupę niż Litwini i Niemcy.
Współcześnie szacuje się, że w Estonii mieszka około 3-8 tysięcy osób mających polski rodowód. Najczęściej są to przesiedleńcy, potomkowie Polaków z XIX i początku XX wieku, ludność napływowa z różnych części Związku Radzieckiego. Samych Polaków jest jednak niewielu. Szacuje się, że jest ich około trzech tysięcy (według spisu z 1989 roku) . Jednak, według słów byłego radcy handlowego Marcina Nurowskiego, jest ich teraz kilkuset. Do roku 1989 losy zamieszkałych na terenach byłego Związku Radzieckiego Polaków, a także innych mniejszości, były nieznane. Przeprowadzane wcześniej spisy ludności należy traktować z dystansem, ponieważ reżim komunistyczny wyzwalał w ludziach strach i dlatego wielu nie przyznawało się do swojego pochodzenia. Z tego powodu też trudno jest dziś również ustalić dokładną liczbę Polaków.
Ze strony : http://www.polonia.ee/
