Są jeszcze ludzie, którym po prostu się chce. Mieszkający z dala od rodzinnego gniazda, Polski, pan Stach Mach podjął próbę skatalogowania i upublicznienia polskich miejsc pamięci na świecie.
Ewa Alicja Slomska: Proszę powiedzieć jaki jest zakres działalności "Polonicum" i co rozumiemy pod pojęciem "poloniki"?
Stach Mach: Słowa polonik/polonica używamy zamiennie z polskimi znakami pamięci na obczyźnie. Jako poloniki traktujemy znaki trwałe (materialne) typu pomniki, tablice pamiątkowe, groby wybitnych Polaków, miejsca męczeństwa, bitew, groby żołnierzy, cmentarze wojskowe itp. Natomiast "Polonicum" nie zajmuje się ewidencją śladów polskich, druków związanych z Polską, drobnych przedmiotów ruchomych, zbiorów ruchomości, zbiorów wystaw czasowych, nazw ulic i placów, miejsc i innych. Na polskim znaku pamięci powinien być napis dotyczący Polski, nazwisko osoby związanej z Polską albo rodzaj loga związanego z polskością - orzeł, wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej.
Jaka jest różnica pomiędzy znakami a śladami Polaków w świecie?
Fakty historyczne pobytu wybitnych Polaków albo grup Polaków nazywamy śladami (faktem historycznym jest np. informacja, że w tym a tym roku grupa polskich żołnierzy internowanych w Szwajcarii oczyściła groby swoich kolegów pochowanych na cmentarzu). Materialne (trwałe) oznakowanie spraw polskich w świecie nazywamy "polskimi znakami pamięci na obczyźnie". Polskie znaki niekoniecznie związane są ze śladami, np. płyty pamiątkowe ofiar Katynia są rozsiane po całym świecie, pomimo że miejsce ich ulokowanie nie ma nic wspólnego ze zbrodnią.
W jaki sposób Państwo ewidencjonujecie Poloniki?
Instytut prowadzi ewidencję na następujących poziomach: listy krajowe polskich znaków, karta polonika, pismo o genezie Poloników "Pro Polonicum", pisma przedstawiające karty Poloników: "Polonica Europy" i "Polonica w świecie".
Czym jest ewidencja w postaci list krajowych Poloników?
Zawierają one wyrazowe albo pół zdaniowe elementy, tj. okręg administracyjny, miejscowość, forma znaku (komu poświęcona?) oraz określenie położenia znaku. Tabele zawierające cztery pierwsze elementy są zamieszczane pod adresem www.swisspass.ch/polonicum.htm
Czym jest ewidencja w postaci Karty Poloników?
Karta prezentuje pojedynczy Polonik - polski znak pamięci na Obczyźnie w dużym skrócie, za pomocą tekstu i ilustracji – całość materiału do umieszczenia na jednej stronicy A4.
Jakie elementy powinna zawierać Karta Polonika?
Najważniejsze elementy opisane w Karcie Polonika to: kraj i miejscowość, nazwa Polonika, projekt, materiał, data powstania, napisy, insygnia na Poloniku, geneza Polonika, tło historyczne i inne informacje typu: anegdoty z "życia wzięte".
Czy osoba, która "znajdzie" Polonik może sama wybrać formę w jakiej przedstawi, opisze Polonik?
Proszę wybierać, próbować formy, które Państwu sprawiają najwięcej satysfakcji, najlepiej odpowiadają kompetencjom zawodowym albo zainteresowaniom itp. Aktualnie widzimy następujące możliwości: zgłaszanie Poloników na listy krajowe, opracowywanie materiałów archiwalnych w krajowe listy ewidencyjne, redagowanie Kart Poloników na podstawie materiałów archiwizacyjnych w Polonicum Institut, tłumaczenie tekstów o Polonikach na język polski z języków obcych.
Czy ewidencja Poloników prowadzona jest tylko w języku polskim? Czy oczekujecie Państwo także przedstawienia Polonika w językach obcych?
Generalnie ewidencjonujemy Poloniki w języku polskim, ale prosimy o uwagi i korekcje. Prosimy o tłumaczenia w języku kraju, w którym Państwo zamieszkujecie!
Proszę powiedzieć w jaki sposób doszło do powstania Polonicum Institut, jakie są jego cele i formy działalności?
W centrum Chandon, malutkiej wioski pod szwajcarskim Fryburgiem, znajduje się ważny Polonik: Drzwi Mościckiego, rzeźbiona dębowa brama miejscowego, wiejskiego kościółka, która została ufundowana przez prezydenta Mościckiego jako podziękowanie dla gminy, w której otrzymał on obywatelstwo szwajcarskie (w 1909 r.). Będąc już prezydentem Polski, Mościcki nadal utrzymywał kontakt z tą gminą. Udzielił pomocy finansowej poszkodowanym w powodzi w tym regionie. Drzwi Mościckiego są nie tylko najbliższym Polonikiem od siedziby Polonicum Institut (oddalone zaledwie o 4 km), ale także miejscem gdzie na schodach tego wiejskiego kościółka, powstał koncept ewidencji poloników i polskich znaków pamięci na obczyźnie. Naturalną reakcją u wszystkich Polaków, będących poza ojczyzną jest szukanie polskich odniesień. Po wizycie u progu Drzwi Mościckiego, pierwszego polonika na helweckiej ziemi, pojawiła się koncepcja rejestracji tego typu pamiątek. Na początek zaczęto tworzyć listę poloników. A dla ich dokumentacji 20 września 2005 roku powstał Polonicum Institut. Dzisiaj lista poloników, tylko tych szwajcarskich zawiera ponad 200 pozycji.
Kto był inicjatorem założenia Instytutu?
Inicjatorką była moja małżonka - Edyta Mach.
Czym się państwo zajmujecie na co dzień?
Edyta jest księgową na pełny etat w jednej z amerykańskich firm. Ja jestem odpowiedzialny za higienę spożywczą w Szwajcarii francuskojęzycznej, praktycznie na 1,5 etatu.
Dziękuję serdecznie za rozmowę.
To ja dziękuję za zainteresowanie!
